Bez czarny (Sambrucus nigra) występuje w całej Europie. Sięga od Szkocji, południowej Szwecji do Azji Mniejszej. Jest gatunkiem często spotykany niżu po pogórze w lasach liściastych i iglastych, na rumowiskach, zaniedbanych ogrodach i parkach, często jako chwast. W południowej Europie rośnie na terenie położonych do 1000 m. n.p.m. W Polsce występuje na obszarze całego kraju. Jest krzewem, ale może się rozwijać jako młode drzewo osiągając wysokość do 8 m i średnicę pnia do 40 cm. Korę ma szaroczarną, u starszych drzew głęboko spękaną. lubi gleby zasobne w azot. Rozsiewany jest głównie przez ptaki, które chętnie zjadają owoce bzu. Od niepamiętnych czasów był sadzony jako roślina lekarska. Kwiaty i owoce są również w ziołolecznictwie.

Jego twarde, żółtobiałe drewno jest odporne na gnicie i z tego względu wyrabia się z niego paliki stosowane na plantacjach winorośli. Bez czarny jest ważną rośliną leśną – jego liście wzbogacają glebę w próchnicę; posadzony na stromych zboczach przyczynia się do umacniania gleby. Nazwa dzikiego bzu podawana już w czasach rzymskich, duży krzew lub małe drzewo dorastające do 10 m wysokości, cienioznośnym. Jest rośliną owadopylną, znosi zacienienie, gorzej rośnie w warunkach suchego powietrza.

Występuje w lasach liściastych i zaroślach, często na siedliskach przekształconych przez człowieka. Gałązki bzu są grube, szare z licznymi wypukłymi przetchlinkami. Liście bzu czarnego są nieparzysto pierzaste, górą ciemnozielone, matowe, dołem jaśniejsze, owłosione, długości 3–9 cm, z ostro piłkowanym brzegiem. Roztarte liście nieprzyjemnie pachną. Kwiaty drobne (5 mm średnicy), kremowobiałe, zebrane w płaskie, szerokie baldachogrona, o średnicy 10–20 cm. Owoce to niewielkie pestkowce, podobne do jagód, zebrane w okazałe owocostany, początkowo zielone, potem czarne, błyszczące. Stanowią bardzo cenny pokarm dla ptaków. Bez czarny jest rośliną leczniczą: kwiaty stosowane są jako środek przeciwgorączkowy, z owoców sporządza się soki. Niedojrzałe owoce są silnie trujące! Bez czarny jest pospolitym krzewem, rosnącym na wilgotnych stanowiskach.

Owoce Bzu Czarnego

Bez czarny kwitnie w czerwcu, zaś w sierpniu i wrześniu dojrzewają jego owoce – drobne, czarne i błyszczące jagody. Zawierają ciemnofioletowy sok. Są jadalne (jednak dopiero, gdy całkowicie dojrzeją), mają słodki, mdły smak. Owoce zbieramy, gdy są już dojrzałe, fioletowoczarne. Najlepiej ściąć całe baldachy, a owoce poobrywać w domu widelcem (aby ich nie pognieć). Suszy się je w piekarniku w temperaturze około 40st C. Z owoców bzu czarnego można też przyrządzić konfitury i soki.

Kwiaty bzu czarnego są doskonałym środkiem napotnym i przeciwgorączkowym dla dzieci i osób starszych. W chorobach gorączkowych, czyli przeziębieniach, grypie razy dziennie. Owoce bzu czarnego działają na organizm odtruwająco, w większych dawkach – rozwalniająco, a także przeciwbólowo (np. w migrenie)Warto pamiętać, że owoce bzu czarnego są źródłem witamin B i C. Owoce zawierają glikozydy cyjanogenne, kwasy organiczne, cukry, sole mineralne, pektyny. Kwiaty działają: moczopędnie, napotnie, p/gorączkowo.

Wzmacniają naczynia krwionośne. Zewnętrznie ma zastosowanie do przemywań i płukanek w stanach zapalnych oczu i gardła. Owoce działają łagodnie przeczyszczająco, moczopędnie, napotnie, przeciwbólowo, przeciwcukrzycowo i odtruwająco. Owoce bzu czarnego świetnie nadają się do przyrządzania powideł, konfitur oraz soków.

Kwiaty Czarnego Bzu

Mimo dużych rozmiarów, kwiatostany te robią wrażenie lekkich, koronkowych. Wydzielają, silny, nieco duszący zapach. Ma skromne wymagania, ale najsilniej się rozrasta, najobficiej kwitnie i owocuje na glebach żyznych i wilgotnych. Bez czarny występuje obficie, a stosowanie go jest bezpieczne, nie powinno go więc zabraknąć w apteczce domowej. We współczesnym ziołolecznictwie najczęściej używa się kwiatów i owoców, rzadziej kory.

Można też kwiaty bzu łączyć w jednakowych ilościach z innymi ziołami, na przykład z kwiatami lipy, owocami róży dzikiej i maliny, robiąc domową mieszankę napotną i przeciwgorączkową. W kwiatach znajdują się: olejeki eteryczne, śluz , glikozydy cyjanogenne, flawonoidy (m.in. rutyna), saponiny triterpenowe, kwasy organiczne, garbniki, sole mineralne. Odwar z kwiatów bzu czarnego stosuje się też wewnętrznie jako środek moczopędny. Zewnętrznie odwar z kwiatów tego krzewu służy do płukania gardła, przemywania oczu i pielęgnacji cery.

Kwiaty zbieramy, gdy są w pełni rozwinięte, ścinając cale baldachy z kawałkiem pędu. Zaraz po zbiorze trzeba je rozwiesić pojedynczo na sznurku, w „miejscu przewiewnym”, ale nie za gorącym; temperatura suszenia nie powinna przekraczać 35st. C, inaczej kwiaty sczernieją. Gdy po 2-3 dniach zwiędną lub podeschną, można je dosuszyć Dosuszyć w wyższej temperaturze, a następnie oskubać z szypułek. Po wysuszeniu kwiaty powinny zachować kremową barwę i silny zapach.